စပိိန္ (Spain) Kingdom of Spain

ေနာက္ခံသမိုင္းအက်ဥ္း။ ။
၁၆ ႏွင့္ ၁၇ ရာစုမ်ားတြင္ အင္အားႀကီးခဲ့ေသာ စပိန္သည္ အဂၤလန္၏ပင္လယ္ေရ ေၾကာင္းစိုးမုိးမႈကို ခံခဲရသည္။ ထုိ႕ေနာက္ ပင္လယ္ေရေၾကာင္းကုန္သြယ္ေရးႏွင့္ စက္မႈေတာ္ လွန္ေရးတြင္ ၿဗိတိန္၊ ျပင္သစ္၊ ဂ်ာမဏီတုိ႕ေနာက္သို႕က်ေရာက္ခဲ့ၿပီး ႏွိင္ငံေရးၾသဇာအာဏာ က်ဆင္းလာခဲ့သည္။ ပထမကမာၻစစ္ႏွင့္ ဒုတိယကမာၻစစ္ အတြင္းစပိန္သည္ ၾကားေနႏုိင္ငံအ ျဖစ္က်င့္သံုးခဲ့ၿပီး ၁၉၃၆-၃၉ ျပည္တြင္းစစ္ဒဏ္ကုိ အလူးအလဲ ခံစားခဲ့ရသည္။ ၁၉၇၅ တြင္ အာဏာရွင္ ဖရန္စၥကို ဖရန္ကိုေသဆံုးသြားေသာအခါ ဒီမိုကေရစီအုပ္ခ်ဳပ္ေရးအသြင္သို႕ ၿငိမ္းခ်မ္းစြာကူးေျပာင္းခဲ့ၿပီး အလ်င္အျမန္ ေခတ္မီစီးပြားေရးကို က်င့္သံုးခဲ့သျဖင့္ စီးပြားေရး အလ်င္အျမန္ဖြံ႕ျဖိဳးတိုးတက္လာခဲ့သည္။ ၁၉၈၆ တြင္ ဥေရာပဘံုေစ်းအဖဲြ႕သို႕ဝင္ေရာက္ခဲ့ သည္။ လြတ္လပ္မႈႏွင့္ လူ႕အခြင့္အေရးတြင္လည္း ကမာၻ႕ထိပ္တန္းအဆင့္ဝင္ခဲ့သည္။ လက္ရွိ အစုိးရသည္ ဘက္စ္ခ္ အဖေျမႏွင့္ လြတ္လပ္ေရး (Basque Fatherland and Liberty – ETA) ေခၚ အၾကမ္းဖက္အုပ္စုတစ္စုႏွင့္ ရင္ဆိုင္ရလွ်က္ရွိသည္။ သို႕ေသာ္ ၂၀၀၈ ႏွစ္လည္မွစ၍ ကမာၻ႕စီးပြားေရးက်ဆင္းမႈေၾကာင့္ ဆိုးရြားစြားက်ဆင္းလွ်က္ရွိေသာ တုိင္းျပည္စီးပြားေရးကို ျပန္လည္ျမွတင္ေရးကို အဓိကထားေဆာင္ရြက္လွ်က္ရွိသည္။



ပထဝီအေနအထား။ ။
တည္ေနရာ။ အေနာက္ေတာင္ ဥေရာပ။ ဘစၥေကး ပင္လယ္ေအာ္၊ ေျမထဲပင္လယ္၊ ေျမာက္
အတၱလႏိၱတ္သမုဒၵရာ၊ ပိုင္ရန္းနိစ္ေတာင္တန္းတုိ႕ႏွင့္ထိစပ္။ ျပင္သစ္ႏုိင္ငံ၏
အေနာက္ေတာင္ဘက္။
ေျမပံုအၫႊန္း။ ဥေရာပ
ဧရိယာ။ ကုန္းေျမ = ၄၉၈ ၉၀၈ sq km
ေရ = ၆ ၃၉၀ sq km
စုစုေပါင္း = ၅၀၅ ၃၇၀ sq km
ႏုိင္ငံက်ယ္ဝန္းမႈကမာၻ႕အဆင့္ = ၅၁
ထိစပ္နယ္ေျမ။ အင္ဒိုရာ ၆၃.၇ km၊ ျပင္သစ္ ၆၂၃ km၊ ဂ်ီဘေရာ္တာ ၁.၂ km၊ ေပၚတူဂီ
၁၂၁၄ km၊ ေမာ္ေရာ့ကို(စီအူတာ) ၆.၃ km၊ ေမာ္ေရာ့ကို(မယ္လီလာ)
၉.၆ km
ကမ္းရုိးတန္္း။ ၄ ၉၆၄ km
ရာသီဥတု။ အပူအေအးမွ်တ။ အတြင္းပိုင္းတြင္ ၾကည္လင္၍ ပူေသာ ေႏြရာသီ၊ ကမ္းရုိးတန္း
ေဒသတြင္ တိမ္ထူထပ္၍ အပူအေအးမွ်တေသာ ေႏြရာသီ။ အတြင္းပိုင္းတြင္
တိမ္ထူ၍ ေအးေသာေဆာင္းရာသီ၊ ကမ္းရုိးတန္းတစ္ေလွ်ာက္ တိမ္အငယ္
ထူထပ္၍ ေအးျမေသာ ေဆာင္းရာသီ။
ေျမမ်က္ႏွာသြင္ျပင္။ ႀကိီးမားပ်ံ႕ပ်ဴးရာ မွ ျပတ္ေတာင္းျပတ္ေတာင္းရွိေသာ ကုန္းျမင့္လြင္ျပင္
ကို ၾကမ္းတမ္းေသာေတာင္ကုန္းမ်ားျဖင့္ဝန္းရံထား။ ေျမာက္ဘက္တြင္
ပရန္းနိစ္ ေတာင္တန္းရွိ။
မ်က္ႏွာျပင္အျမင့္ျခားနားခ်က္။
အနိမ့္ဆံုးအပိုင္း = အတၱလႏၱိတ္သမုဒၵရာ ၀ m
အျမင့္ဆံုးအပိုင္း = ကင္နရီကြ်န္းေပၚရွိ ပီကိုဒီ တိုင္ဒီ ၃ ၇၁၈ m
သဘာဝအရင္းအျမစ္။ ေက်ာက္မီးေသြး၊ သံရုိင္း၊ ေၾကးနီ၊ ခဲ၊ သြပ္၊ ယူေရနီယံ၊ ခေနာက္စိမ္း၊
ပိုင္ရုိက္၊ မန္ဂနီဆိုဒ္၊ ဖလူရုိစပါး၊ ဂ်စ္ပဆမ္ေက်ာက္၊ ဆယ္ပီရုိလိုက္၊
ခါအုိလင္၊ ပိုတက္၊ ေရအားလွ်ပ္စစ္၊ စိုက္ပ်ဳိးေျမ။
လူ႕အရင္းအျမစ္။ ။
လူဦးေရ။ ၄၀ ၅၂၅ ၀၀၂ (၂၀၀၉)
လူဦးေရမ်ားျပားမႈကမာၻ႕အဆင့္ = ၃၂
လူဦးေရတိုးႏႈန္း။ ၀.၀၇၂ % (၂၀၀၉)
ေမြးဖြားႏႈန္း။ ၉.၇၂/၁၀၀၀ ဦးေရ (၂၀၀၉)
ေသဆံုးႏႈန္း။ ၉.၉၉/၁၀၀၀ ဦးေရ (၂၀၀၉)
ပ်မ္းမွ်အသက္။ က်ား = ၇၆.၇၄ ႏွစ္
မ = ၈၃.၅၇ ႏွစ္
စုစုေပါင္း = ၈၀.၀၅ ႏွစ္ (၂၀၀၉)
လူမ်ဳိး။ စပိန္
တိုင္းရင္းသားလူမ်ဳိး။ ေျမထဲပင္လယ္ ႏွင့္ ေနာ္ဒစ္ ဆင္းသက္လူမ်ဳိးမ်ားေပါင္းစပ္
ကိုးကြယ္မႈ။ ရုိမန္ကက္သိုလစ္ ၉၄% ၊ အျခား ၆ %
ဘာသာစကား။ ကက္စတယ္လီယန္ စပိန္ ၇၄% (ရုံးသံုး)
ကာတာလန္ ၁၇ %
ဂါလီရွီယန္ ၇ %
ဘက္စ္ခ္ ၂ %
ၿမိဳ႕ေတာ္။ မက္ဒရစ္ (Madrid)

အျပည့္အစံုသို႔

ေတာင္အာဖရိက (South Africa) Republic of South Africa

ေနာက္ခံသမိုင္းအက်ဥ္း။ ။

၁၆၅၂ တြင္ ယခုေတာင္အာဖရိေခၚ အာဖရိကေတာင္ဘက္စြန္းသို ့ ဒတ္ခ်္ ကုန္သည္ မ်ားေျခခ်ခဲ့ၾကသည္။ ကိတ္ေတာင္းၿမိဳ႕ကုိတည္ေထာင္၍ နယ္သာလန္ႏွင့္ အေရွ႕ဖ်ားေဒသ ၾကား ဟင္းခတ္အေမႊးအႀကိဳင္ ကုန္ကူးရာ တစ္ေထာက္နားေဒသအျဖစ္ ထားရွိခဲ့ၾကသည္။ ၁၈၀၆ ခုႏွစ္ တြင္ ၿဗိတိသွ်တို႕ ဂြတ္ဟုတ္ (Good Hope) အငူကို သိမ္းပိုက္လိုက္ေသာအခါ ဒတ္ခ်္(ဘုိးအား)တုိ႕သည္ ၄င္းတို႕ ကိုယ္ပိုင္နယ္ေျမတည္ေထာင္ရန္ ေျမာက္ဘက္သို႕တက္ သြားခဲ့ၾက သည္။ ၁၈၆၇ တြင္ စိန္၊ ၁၈၈၆ တြင္ ေရႊ ေတြ႕ရွိၿပီး ႁကြယ္ဝလာကာ အေျမာက္အမ်ား ေျပာင္းေရႊ႕ဝင္ေရာက္လာၿပီးေဒသခံတိုင္းရင္းသားမ်ားကို သတ္ျဖတ္ႏွိမ္နင္း ခဲ့ၾကသည္။ ဘုိးအားတို႔သည္ ၿဗိတိသွ် တုိ႔၏ က်ဴးေက်ာ္မႈကိုခုခံခဲ့ၾကေသာ္လည္း (၁၈၉၉-၁၉၀၂) ဘိုးအားစစ္ပြဲတြင္ အေရးနိမ့္ခဲ့ၾကသည္။ ၁၉၁၀ တြင္ ေတာင္အာဖရိကျပည္ေထာင္စု ကို တည္ေထာင္၍ ၿဗိတိသွ်ႏွင့္ အာဖရိကတုိ႕ အတူတကြ အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့ၾကသည္။ ၁၉၆၁ တြင္ လူျဖဴမ်ားသာမဲေပးခြင့္ရွိေသာ လူထုဆႏၵခံယူမႈျဖင့္ သမၼတႏုိင္ငံျဖစ္လာခဲ့သည္။ ၁၉၄၈ တြင္ အမ်ဳိးသားပါတီ အာဏာရရွိၿပီး လူျဖဴအနည္းစုက လူမည္းအမ်ားစုကို ႀကီးစိုး၍အုပ္ခ်ဳပ္ေသာ အသားအေရာင္ခြဲျခားအုပ္ခ်ဳပ္မႈစံနစ္ကို က်င့္သံုးခဲ့သည္ အာဖရိက အမ်ဳိးကြန္ဂရက္ (African- National Congress – ANC) ကဦးေဆာင္၍ အသားအေရာင္ခဲြျခားအုပ္ခ်ဳပ္ေရးစံနစ္ကို ဆန္႕က်င္ခဲ့ၾကသျဖင့္ ANC ၏ ေခါင္းေဆာင္မ်ားျဖစ္ေသာ နယ္လ္ဆင္မင္ဒဲလား ကဲ့သို႕ေသာ ေခါင္းေဆာင္မ်ား ေတာင္အာဖရိကအက်ဥ္းေထာင္မ်ားအတြင္း ဆယ္စုႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ေထာင္သြင္းအက်ဥ္းခ်ထားျခင္းခံခဲ့ရသည္။ ျပည္တြင္း ဆႏၵျပမႈမ်ား၊ ပုန္ကန္မႈမ်ား၊ အခ်ဳိ႕ေသာ အေနာက္ႏုိင္ငံမ်ား၏ သပိတ္ေမွာက္မႈမ်ား ေၾကာင့္ၿဗိတိသွ်အစိုးရသည္ တျဖည္းျဖည္းခ်င္း အေလွ်ာ့ေပးလာရၿပီး လူမ်ားစုအုပ္ခ်ဳပ္ေရးသို႕ၿငိမ္းခ်မ္းစြာအသြင္ကူးေျပာင္းႏုိင္ေရးအတြက္ ညွိႏႈိင္းမႈမ်ားျပဳလုပ္လာသည္။ ၁၉၉၄ တြင္ ပထမဦးဆံုး တုိင္းရင္းသားေပါင္းစံုပါဝင္ေသာေရြး ေကာက္ပြဲက်င္းပၿပီး ANC အာဏာရကာ အသားအေရာင္ခြဲျခားအုပ္ခ်ဳပ္ေရးစံနစ္ကို အဆံုး သတ္ခဲ့သည္။ ထိုအခ်ိန္မွစ၍ ေတာင္အာဖရိကႏုိင္ငံသည္ အသားေရာင္ခဲြျခားအုပ္ခ်ဳပ္မႈစံနစ္ ၏ အားနည္းခ်က္မ်ားျဖစ္ေသာ အိမ္ယာ၊ ပညာေရး၊ က်မ္းမာေရး ဆုတ္ယုတ္က်ဆင္းမႈမ်ားကုိ ျပန္လည္တည္ေဆာက္လွ်က္ရွိသည္။ မၾကာေသးမီႏွစ္အနည္းအတြင္း က ANC ပါတီတြင္း တိုက္ခိုက္မႈမ်ားျဖစ္ပြားခဲ့ရာ သမၼတ သာဘုိ အမ္ဘီကီ (Thabo Mbeki) ၂၀၀၈ စက္တင္ဘာ လတြင္ႏုတ္ထြက္သြားေသာအခါ အထြဋ္အထိပ္သို႕ေရာက္ရွိခဲ့သည္။ ၎၏ေနရာတြင္ ပါတီ အေထြေထြအတြင္းေရးမွဴး ဂါလဲမား ေမာ့တလန္သီ (Kgalema Motlanthe) က ၾကားျဖတ္ အစိုးရသမၼတအျဖစ္တာဝန္ယူခဲ့ၿပီး ၂၀၀၉ ဧၿပီလ အေထြေထြေရြးေကာက္ပဲြတြင္ အႏုိင္ရေသာ ယာကုပ္ ဇူးမား (Jacob Zuma) သမၼတ ျဖစ္လာခဲ့သည္။

ပထဝီိအေနအထား။ ။
တည္ေနရာ။ အာဖရိကတိုက္ေတာင္ဘက္။
ေျမပံုအၫႊန္း။ အာဖရိက
ဧရိယာ။ ကုန္းေျမ = ၁ ၂၁၄ ၄၇၀ sq km
ေရ = ၄ ၆၂၀ sq km
စုစုေပါင္း = ၁ ၂၁၉ ၀၉၀ sq km
ႏုိင္ငံက်ယ္ဝန္းမႈ ကမာၻ႕အဆင့္ = ၂၅
ထိစပ္နယ္ေျမ။ ေဘာ့ဆြာနာ ၁၈၄၀ km၊ လက္ဆိုသို ၉၀၉ km၊ မုိဇမ္ဘစ္ ၄၉၁ km၊
နမၼီးဘီးယား ၉၆၇ km၊ ဆြစ္ဇာလန္ ၄၃၀ km၊ ဇင္ဘာေဘြ ၂၂၅ km
ကမ္းရုိးတန္း။ ၂၇၉၈ km
ရာသီဥတု။ မိုးအတန္အသင့္ေခါင္၊ အေရွ႕ဘက္ကမ္းရုိးတန္းတစ္ေလွ်ာက္ အပူေလ်ာ့ပိုင္း၊
ေန႕ဘက္ေနသာ၍ ညဘက္ေအးျမ
ေျမမ်က္ႏွာသြင္ျပင္။ က်ယ္ျပန္႕ေသာ ကုန္းျမင့္လြင္ျပင္ကို ၾကမ္းတမ္းေသာေတာင္ကုန္းမ်ားႏွင့္
က်ဥ္းေျမာင္းေသာ ကမ္းရုုိးတန္းလြင္ျပင္တို႕ျဖင့္ ဝန္းရံထား
သဘာဝအရင္းအျမစ္။ ေရႊ၊ ခရုိမီယံ၊ ခေနာက္စိမ္း၊ ေက်ာက္မီးေသြး၊ သံရုိင္း၊ မန္ဂနိ၊ နီကယ္၊
ေဖာ့စဖိတ္၊ သံျဖဴ၊ ယူေရနီယံ၊ စိန္၊ ပလက္တီနမ္၊ ေကာ့ပါး၊ ဗေနဒီယမ္၊
ဆား၊ သဘာဝဓါတ္ေငြ႕
လူ႕အရင္းအျမစ္။ ။
လူဦးေရ။ ၄၉ ၀၅၂ ၄၈၉ ဦးေရ
လူဦးေရႀကီးမားမႈကမာၻ႕အဆင့္ = ၂၄
လူဦးေရတုိးႏႈန္း။ ၀.၂၁၈ % (၂၀၀၉)
ေမြးဖြားႏႈန္း။ ၁၉.၉၃/၁၀၀၀ ဦးေရ (၂၀၀၉)
ေသဆံုးႏႈန္း။ ၁၆.၉၉/၁၀၀၀ ဦးေရ (၂၀၀၉)
ပ်မ္းမွ်အသက္။ က်ား = ၄၉.၈၁ ႏွစ္
မ = ၄၈.၁၃ ႏွစ္
စုစုေပါင္း = ၄၈.၉၈ ႏွစ္ (၂၀၀၉)
လူမ်ဳိး။ ေတာင္အာဖရိက
တုိင္းရင္းသားလူမ်ဳိးစု။ အာဖရိကလူမည္း = ၇၉ %
လူျဖဴ ၉.၆ %
အေသြးစုံ = ၈.၉ %
အိႏၵိယ/အာရွ = ၂.၅%
ကိုးကြယ္မႈ။ ဇိုင္ယြန္ ခရစ္ယန္ ၁၁.၁ %၊ ပင္တယ္ကိုစတယ္/ခရစၥမက္တစ္ ၈.၂ %၊
ကက္သိုလစ္ ၇.၁ %၊ မက္သိုဒစ္ ၆.၈ %၊ ဒတ္ခ်္ ရီေဖါင္ ၆.၇ %၊
အင္ဂလီကန္ ၃.၈ %၊ မြတ္စလင္ ၁.၅ %၊ အျခားခရစ္ယာန္ ၃၆ %၊
အျခား ၂.၃ %၊ အမ်ဳိးအမည္မသိ ၁.၄ %၊ ဘာသာမဲ့ ၁၅.၁ %
ဘာသာစကား။ အီစီဇူးလူး ၂၃.၈ %၊ အီစီရႈိဆာ ၁၇.၆ %၊ အာဖရိကန္ ၁၃.၃ %၊ ဆယ္ပယ္ဒီ
၉.၄ %၊ အဂၤလိပ္ ၈.၂ %၊ ဆက္ဆြာနာ ၈.၂ %၊ ဆက္ဆိုသို ၇.၉%၊
ဇစ္ေစာင္ဂါ ၄.၄ %၊ အျခား ၇.၂ %
ၿမိဳ႕ေတာ္။ ပရီတိုးရီးယား (အစိုးရရုံးစိုက္ရာၿမိဳ႕)

အျပည့္အစံုသို႔

ဆုိမာလီယာ (Somalia)

ေနာက္ခံသမိုင္းအက်ဥ္း။ ။

၁၉၆၀ တြင္ ျဗိတိန္ တို ့သည္ ဆိုမာလီ ႏုိင္ငံကို လြတ္လပ္ေရးေပးကာ၄င္းတို ့အပိုင္ ဆိုမာလီ နယ္ေျမကို အီတလီပိုင္ ဆိုမာလီ နယ္ေျမႏွင့္ပူးေပါင္း၍ ႏိုင္ငံသစ္ထူေထာင္ခြင့္ေပးခဲ့ သည္။ ၁၉၆၉ တြင္ မိုဟာမက္ဆီးအက္ဘာရီ (Mohamed Siad Barre) ဦးေဆာင္၍ ႏိုင္ငံေတာ္အာဏာသိမ္းပိုက္ျပီး ဆိုရွယ္လစ္ စံနစ္ျဖင့္ အာဏာရွင္စံနစ္က်င့္သံုးခဲ့ရာ ဆယ္စုႏွစ္ ႏွစ္ခုခန္႔ အတိုင္းအတာတစ္ခုအထိ ႏုိင္ငံတည္ၿငိမ္ခဲ့သည္။ ၁၉၉၁ ခုႏွစ္ အေစာပိုင္းတြင္အစိုးရ ႃပိဳကြဲၿပီးေနာက္အဓိကရုဏ္းမ်ား၊ သေဘာထားမတုိက္ဆိုင္ေသာ အဖဲြ႕အစည္းမ်ား အခ်င္းခ်င္း တုိက္ခုိက္မႈမ်ား ျဖင့္ မင္းမဲ့စရုိက္ႀကီးစိုးခဲ့သည္။ ၁၉၉၁ တြင္ေတာင္ဘက္တိုင္းရင္းသားမ်ားက ဆိုမာလီ သမၼတႏုိင္ငံအျဖစ္ လြတ္လပ္ေရးေၾကျငာခဲ့ၿပီး ယခု ေအာ္ဒဲ၊ ဝူခိုရီ ေဂါဘိ၊ ေတာ့ဟီးယား၊ ဆာနား ႏွင့္ ဆူး ေဒသတုိ႔ပါဝင္သည္။ မည္သည့္အစိုးရကမွ် အသိအမွတ္ႁပဳ ျခင္းမရွိေသာ္လည္း ျမဴနီစီပယ္၊ ပါလီမန္ ၊ သမၼတေရြးေကာက္ပဲြမ်ား က်င္းပႏုိင္သည့္ ဖဲြ႕စည္းပံု အေျခခံဥပေဒျဖင့္ ဒီမိုကေရစီစံနစ္က်င့္သံုးႏုိင္ရန္ ႀကိဳးပမ္းလွ်က္ရွိသည္။ ဘာရီ၊ ႏဴဂါးရယ္၊ ေတာင္ဘက္ မူဒတ္ ေဒသမ်ားသည္ ၁၉၉၈ ခုႏွစ္မွစ၍ ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ေရးရ ပန္႔လန္း ျပည္နယ္ႏွင့္ ေပါင္းစည္းကာ တရားဝင္ ေရြးေကာက္ခံ အစိုးရတစ္ရပ္ေပၚေပါက္လာေရး ႀကိဳးပမ္းလွ်က္ရွိသည္။ ပန္႔လန္းက ေရွ႕ဘက္ဆူးေဒသႏွင့္ ဆာနားေဒသတို႔ကို ပိုင္ဆိုင္ ေၾကာင္း ဆိုမာလီႏွင့္အျငင္းပြားလွ်က္ရွိသည္။ ၁၉၉၃ မွစ၍ ကုလသမဂၢ လူသားခ်င္းစာနာ ေထာက္ထားေရး အစီအစဥ္ျဖင့္ ႏွစ္ႏွစ္ ေထာက္ပံ့ေပးခဲ့သျဖင့္ငတ္မြတ္မႈျပႆနာ အေတာ္ အသင့္ေျပလည္ခဲ့သည္။ ၁၉၉၅ တြင္ ကုလသမဂၢအေထာက္အပံ့ မ်ားရပ္ဆိုင္းသြားေသာအခါ ေသေပ်ာက္မႈမ်ားျပန္လည္ ျျဖစ္ပြားခဲ့ျပီးထိန္းခ်ဳပ္မရခဲ့ေပ။ ဖြံ႕ျဖိဳးမႈအတြက္အျပည္ျပည္အစိုးရ မ်ားဆိုင္ရာ လုပ္ပိုင္ခြင့္အဖြဲ႕ (Intergovernmental Authority on development) ၏ႀကီးၾကပ္မႈျဖင့္ ကင္ညာႏုိင္ငံမွဦးေဆာင္၍ (၂) ႏွစ္ၾကာၿငိမ္းခ်မ္း ေရး အစီအစဥ္္တစ္ရပ္ ေဆာင္ရြက္ခဲ့သည္။ ဆိုမာလီယာ ျပည္ေထာင္စုၾကားျဖတ္ အစိုးရအဖြဲ႕ (Somalia Transitional Federal Institutions) ဟူေသာအမည္ျဖင့္ ၾကားျဖတ္အစုိးရဖြဲ႕စည္းကာ ၂၀၀၄ ေအာက္တုိဘာတြင္ အဗၺဒူလာဟီယူဆြတ္အာမက္ (Abdullahi Yusuf Ahmed) ကို သမၼတ အျဖစ္ေရြးေကာက္တင္ေျမွာက္ခဲ့သည္။ အဆိုပါၾကားျဖတ္အစိုးရတြင္ အဖြဲ႕ဝင္ ၂၇၅ ေယာက္ ပါဝင္ေသာ လႊတ္ေတာ္တစ္ရပ္ပါဝင္ၿပီး ၾကားျဖတ္ျပည္ေထာင္စုလႊတ္ေတာ္ (Transitional Federal Assembly) ဟုေခၚတြင္သည္။ ၂၀၀၈ ခုႏွစ္တြင္ ကုလသမဂၢ အစီအစဥ္ျဖင့္ သမၼတ ယူဆြတ္ အစိုးရႏွင့္ အတိုက္အခံဆိုမာလီျပန္လည္ လြတ္ေျမာက္ေရးမဟာမိတ္အဖြဲ႕ (Alliance for the Re-Liberation of Somalia) တို႕ ဂ်ီေဘာက္တီတြင္ ေတြ႕ဆံုၾကေသာအခါ သမၼတ ယူဆြတ္ ႏုတ္ထြက္ သြားခဲ့သည္။ ၂၀၀၉ ဇန္နဝါရီတြင္ TFG ႏွင့္ ARS တို႕ပူးေပါင္း၍ ၫြန္႕ေပါင္းအစိုးရဖြဲ႕ေသာအခါ TFG ကိုအေထာက္အပံ့ေပး၍အတိုက္အခံ အစၥလမၼစ္ ရုံးေတာ္သမဂၢ (Islamic Courts Union) ကို ရင္ဆိုင္ရန္ ၂၀၀၆ ဒီဇင္ဘာလအတြင္းက ႏုိင္ငံအတြင္း္ဝင္ေရာက္လာခဲ့ ေသာ အီသီယိုုးပီးယား စစ္တပ္မ်ားျပန္လည္ဆုတ္ခြါသြားခဲ့သည္။ ARS အဖြဲ႕ဝင္ ၂၀၀ ႏွင့္ အရပ္သားပါလီမန္အဖြဲ႕ဝင္ ၂၇ ဦး ပါဝင္၍ TFA ပါလီမန္ ကုိ ေနရာ ၅၅၀ အထိတိုးခ်ဲ႕ ခဲ့သည္။ ၂၀၀၉ ၊ ဇန္နဝါရီ ၃၁ ရက္ေန႕ ဂ်ီေဘာက္တီတြင္ ယခင္ CIC ႏွင့္ ARS ဥကၠ႒ေဟာင္း ရွီးအိ ရွရစ္ ရွီးအိ အာမက္ (Sheikh Sharif Sheik Ahmed) ကို သမၼတအျဖစ္ေရြးေကာက္တင္ေျမွာက္ခဲ့သည္။ ထို႕ေနာက္ ယခင္ ဆိုမာလီယာ သမၼတ ေဟာင္း၏သားျဖစ္သူ အိုမာအဘဒီရာရွစ္ အလီ ရွာမာကီ (Omar Abdirashid ali Sharmarke) ကုိ ၂၀၀၉ ၊ ေဖေဖၚဝါရီ ၁၃ တြင္ ဝန္ႀကီးခ်ဳပ္အျဖစ္ခန္႕အပ္ခဲ့သည္။ TFI သည္ လူထုေရြးခ်ယ္တင္ေျမွက္ေသာအစိုးရႏွင့္ ဖြဲ႕စည္းပံုအေျခခံဥပေဒသစ္မေရးဆြဲ ေေသးမီ ငါးႏွစ္ၾကာတာဝန္ယူရန္ဖြဲ႕စည္းခဲ့ေသာ TFC ကို အေျခခံျပီးဖြဲ႕စည္းခဲ့ျခင္းျဖစ္ ၏။ သို႕ေသာ္ ၂၀၀၉ ဇန္နဝါရီလတြင္ TFG ၏ကာလကို ၂၀၁၁ အထိဆြဲဆန္႕၍ TFC ကုိ TFA ကျပင္ဆင္ခဲ့သည္။TFG သည္ အင္အားမရွိေသးေသာ္လည္း ျပညတြင္းမွ အစု ရွယ္ယာဝင္မ်ား၊ ျပည္ပမွ အလွဴရွင္မ်ား၏အင္အားျဖင့္ TFI ကုိတည္ေဆာက္၍ ၂၀၁၁ ေရြးေကာက္ပြဲ ကိုက်င္းပမည္ျဖစ္သည္။

ပထဝီအေနအထား ။ ။
တည္ေနရာ။ အေရွ႕အာဖရိက၊ အိႏၵိယသမုဒၵရာ၊ ေအဒင္ပင္္လယ္ေကြ႕တုိ႕ႏွင့္ထိစပ္။ အီသီယိုးပီးယားအေရွ႕ဘက္။
ေျမပံုအၫႊန္း။ အာဖရိက
ဧရိယာ။ ကုန္းေျမ = ၆၂၇ ၃၃၇ sq km
ေရ = ၁၀ ၃၂၀ sq km
စုစုေပါင္း = ၆၃၇ ၆၅၇ sq km
ႏုိင္ငံက်ယ္ဝန္းမႈ ကမာၻ႕အဆင့္ = ၄၃
ထိစပ္နယ္ေျမ။ ဂ်ီေဘာက္တီ ၅၈ km၊ အီသီယိုးပီးယား ၁၆၀၀ km၊ ကင္ညာ ၆၈၂ km
ကမ္းရုိးတန္း။ ၃၀၂၅ km
ရာသီဥတု။ ကႏာၱရ ရာသီဥတု၊ ဒီဇင္ဘာလမွ ေဖေဖၚဝါရီလအထိ အေရွ႕ေျမာက္မုတ္သံု၊ ေျမာက္ဘက္အပူခ်ိန္မွ်တ၍ ေတာင္ဘက္တြင္ပူျပင္း၊ ေမလမွ ေအာက္တိုဘာလအထိ အေနာက္ေတာင္မုတ္သံု၊ ေျမာက္ဘက္တြင္ အလြန္ပူျပင္းေျခာက္ေသြ႕ၿပီးလွ်င္ ေတာင္ဘက္တြင္ ပူ၊ မုိးရြာသြန္းမႈ ပုံမွန္မရွိ။ မုတ္သံုရာသီ တစ္ခုႏွင့္ တစ္ခုၾကား ပူျပင္း စိုထိုင္းေသာ ရာသီဥတုရွိ။
ေျမမ်က္ႏွာသြင္ျပင္။ အမ်ားအားျဖင့္ ပ်ံ႕ပ်ဴးၿပီး မညီညာေသာ ကုန္းျမင့္လြင္ျပင္သည္ ေျမာက္ဘက္ေတာင္ကုန္းမ်ားသို႕ျမင့္တက္သြား။
မ်က္ႏွာျပင္အျမင့္ျခားနားခ်က္။ အနိမ့္ဆံုးအပိုင္း = အိႏိၵယသမုဒၵရာ ၀ m
အျမင့္ဆံုးအပိုင္း = ရွင္ဘီရစ္ ၂၆၁၄ m
သဘာဝအရင္းအျမစ္။ ယူေရနီယံ ႏွင့္ တူးေဖၚသံုးစြဲျခင္းမရွိေသးေသာ သံရုိင္း၊ သံျဖဴ ၊ ဂ်စ္ပဆမ္ေက်က္၊ ေဘာက္ဇိုုက္သတၱဳ၊ ေၾကးနီ၊ ဆား၊ သဘာဝဓါတ္ေငြ႕၊ ေရနံသိုက္။
လူ႕အရင္းအျမစ္။ ။
လူဦးေရ။ ၉ ၈၃၂ ၀၁၇ ဦးေရ
ကမၻာ့အဆင့္။ ၈၃
လူဦးေရတုိးႏႈန္း။ ၂.၈၁၅% (၂၀၀၉)
ေမြးဖြားႏႈန္း။ ၄၃.၇ / ၁၀၀၀ ဦးေရ (၂၀၀၉)
ေသဆံုးႏႈန္း။ ၁၅.၅၅ / ၁၀၀၀ ဦးေရ (၂၀၀၉)
ပ်မ္းမွ်အသက္။ က်ား = ၄၇.၇၈ ႏွစ္
မ = ၅၁.၅၃ ႏွစ္
စုစုေပါင္း = ၄၉.၆၃ ႏွစ္ (၂၀၀၉)
လူမ်ဳိး။ ဆိုမာလီ
တုိင္းရင္သားလူမ်ဳိး။ ဆိုမာလီ ၈၅%၊ ဘန္တူ ႏွင့္ အျခား ၁၅%
ကိုကြယ္မႈ။ ဆြန္နီမြတ္ဆလင္
ဘာသာစကား။ ဆိုမာလီ (ရုံးသံုး)၊ အာရပ္၊ အီတလီ၊ အဂၤလိပ္
ၿမိဳ႕ေတာ္။ မိုဂါဒစ္ရွဴး

အျပည့္အစံုသို႔