Republic of Guinea - Bissau

၉၂။ဂူနီးယား - ဘစ္ဆူ(Guinea – Bissau)
Republic of Guinea – Bissau

ေနာက္ခံသမိုင္းအက်ဥ္း

၁၉၄၇ တြင္ ေပၚတူဂီ တို႔ထံမွ လြတ္လပ္ေရးရျပီးကတည္းက ႏိုင္ငံေရးႏွင့္စစ္ေရးအရ မျငိမ္သက္မႈမ်ား ေတာက္ ေလွ်ာက္ျဖစ္ပြားခဲ့သည္။ ၁၉၈၀ တြင္ စစ္တပ္ အာဏာသိမ္းခဲ့ျပီး ဘာနာဒိုနီႏို ဗီအဲရာ (Bernardo NinoVieira) အာဏာရွင္ သမၼတ ျဖစ္လာခဲ့သည္။ ေစ်းကြက္စီးပြားေရးစနစ္ႏွင့္ ပါတီစံု ဒီမိုကေရစီ စနစ္သို႔ ကူးေျပာင္းရန္ ရည္ရြယ္ခ်က္ရွိေသာ္လည္း ဗီအဲရာအစိုးရသည္ ႏိုင္ငံေရးအတိုက္အခံမ်ားႏွင့္ ျပိဳင္ဘက္မ်ားအေပၚ ဖိႏွိပ္ ခ်ဳပ္ျခယ္ထားခဲ့သည္။ ၁၉၈၀ ခုႏွစ္မ်ားႏွင့္ ၁၉၉၀ ခုႏွစ္မ်ားအတြင္းက ဗီအဲရာ ကိုျဖဳတ္ခ်ပစ္၍ အာဏာသိမ္းရန္ အၾကိမ္ၾကိမ္ ၾကိဳးပမ္းခဲ့ေသာ္လည္း မေအာင္ျမင္ခဲ့ေပ။ ၁၉၉၄ တြင္ က်င္းပေသာ ဂူနီယာ - ဘစ္ဆူး၏ ပထမဆံုး ေရြးေကာက္ပြဲတြင္ ဗီအဲရာက အႏိုင္ရရွိခဲ့သည္။ တပ္တြင္း ပုန္ကန္မႈေၾကာင့္ ၁၉၉၈ တြင္ျပည္တြင္းစစ္ ျဖစ္ပြားခဲ့ျပီး၁၉၉၉ ေမလတြင္ ဗီအဲရာ ဖယ္ရွားေပးခဲ့ရသည္။ ၂၀၀၀ ခုႏွစ္ ေဖေဖၚ၀ါရီလတြင္ သန္႔ရွင္းမွ်တေသာ ေရြးေကာက္ပြဲက်င္းပ၍ ၾကားျဖတ္အစိုးရမွ အတိုက္အခံေခါင္းေဆာင္ ကြန္ဘာယာလာ (CumbaYala) ကို ေရြးေကာက္ခံ သမၼတ အျဖစ္အာဏာလႊဲေျပာင္းေပးခဲ့သည္။ သံုးႏွစ္ၾကာ တာ၀န္ထမ္းေဆာင္ျပီး ၂၀၀၃ ခုႏွစ္ စက္တင္ဘာလတြင္ စစ္တပ္မွ ေသြးေျမမက် အာဏာသိမ္းခဲ့ျပီး သမၼတယာလာကို ဖယ္ရွားခဲ့သည္။ စီးပြားေရးလုပ္ငန္းရွင္တစ္ဦးျဖစ္သူ ဟန္ရစ္(ခ္)ရိုဆာ (Henrigue Rasa) ၾကားျဖတ္အစိုးရ သမၼတ ျဖစ္လာခဲ့သည္။ ၂၀၀၅ ခုႏွစ္တြင္ စီးပြားေရးဖံြ႔ျဖိဳးတိုးတက္ရန္ အမ်ိဳးသားျပန္လည္စည္းလံုး ညီညႊတ္မႈရွိရန္ ေဆာက္ရြက္ေပးမည္ ဟူေသာ ကတိက၀က္မ်ားႏွင့္အတူ သမၼတေဟာင္း ဗီအဲရာ ကို ျပန္လည္ေရြးေကာက္ တင္ေျမာက္ခဲ့သည္။

ပထ၀ီ အေနအထား
တည္ေနရာ
အာဖရိက အေနာက္ပိုင္း ၊ ေျမာက္အတၱလႏိၱတ္သမုဒၵရာ ႏွင့္ ထိစပ္။
ဂူနီးယား ႏွင့္ ဆီနီေဂါ နုိင္ငံမ်ားၾကား။

ေျမပံုအညႊန္း
အာဖရိက

ဧရိယာ
ကုန္းေျမ - 28,000 sq km
ေရ - 8,120 sq km
စုစုေပါင္း - 36,120 sq km

ထိစပ္နယ္ေျမ
ဂူနီးယား - 386 km
ဆီနီေဂါ - 338 km

ကမ္းရိုးတန္း
350 km

ရာသီဥတု
အပူပိုင္းေဒသ ရာသီဥတု။ အမ်ားအားျဖင့္ပူ၍စိုထိုင္း။ မုတ္သံုမိုးရာသီ (ဇြန္လ မွ နို၀င္ဘာလ အထိ) အေနာက္ေတာင္ေလ တိုက္ခတ္။ ေျခာက္ေသြ႔ရာသီ (ဒီဇင္ဘာလ မွ ေမ) တြင္ အေရွ႕ေျမာက္ ဟာမက္တန္ေလပူ တိုက္ခတ္။

ေျမမ်က္ႏွာသြင္ျပင္
နိမ့္ေသာ ကမ္းရိုးတန္းေျမျပန္႔မွ အေရွ႕ဘက္ ဆဗားနားျမက္ခင္းသို႔ျမင့္တက္သြား။

မ်က္ႏွာအျမင့္ျခားနားခ်က္
အနိမ့္ဆံုးအပိုင္း အတၱလႏိၱတ္သမုဒၵရာ။
အျမင့္ဆံုးအပို္င္း နိုင္ငံ အေရွ႕ေျမာက္စြန္းရွိ မည္မရွိေနရာတစ္ခု - 300 m

သဘာ၀အရင္းအျမစ္
ငါး၊ သစ္ ၊ ေဖါ့စဖိတ္ ၊ ေဘာက္ဇိုက္သတၱဳ ၊ ရႊံ႕ေစး၊ နွမ္းဖက္ေက်ာက္ ၊ ထံုေက်ာက္
ထုတ္ယူသံုးစြဲျခင္းမရွိေသာ ေရနံ။

လူ႔အရင္းအျမစ္
လူဦးေရ 1,503,182 (2008)
လူဦးေရတိုးႏႈန္း 2.035 % (2008)
ေမြးဖြားႏႈန္း 36.4 / 1000 ဦးေရ (2008)
ေသဆံုးႏႈန္း 16.05 / 1000 ဦးေရ (2008)
ပွ်မ္းပွ်အသက္ က်ား - 45.71 ႏွစ္
မ - 49.39 ႏွစ္
စုစုေပါင္း - 47.52 ႏွစ္ (2008)

လူမ်ိဳး
ဂူနီးယန္း

တိုင္းရင္းသားလူမ်ိဳး
အာဖရိကန္ - 99 %
ဥေရာပ ႏွင့္ မူလတိုလူမ်ိဳး - 1 % ေအာက္

ကိုးကြယ္မႈ
မြတ္စလင္ - 50 %
လူမ်ိဳးစုယံုၾကည္ကိုးကြယ္မႈမ်ား - 40 %
ခရစ္ယာန္ - 10 %

ဘာသာစကား
ေပၚတူဂီ (ရံုးသံုး) ၊ခရီယိုအူလို ၊ အာဖရိက စကားမ်ား ။

ျမိဳ႕ေတာ္
ဘစ္ဆူ (Bissau)

Posted in: ကမာၻ႔ႏိုင္ငံမ်ား