ေနာက္ခံသမုိင္းအက်ဥ္း။ ။
၁၈၆၀ ခုႏွစ္မ်ားႏွင့္ ၁၈၇၀ ခုႏွစ္မ်ားတြင္ ရုရွတုိ႕ကတာဂ်စ္လူမ်ဳိးမ်ားကုိအုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့ သည္။ ၁၉၁၇ ရုရွေတာ္လွန္ေရးၿပီးေနာက္ အာရွအလယ္ပိုင္းတြင္ရုရွတို႕အားနည္းသြားခဲ့သည္။
ေဘာရွီဘစ္တို႕ကထုိေဒသကိုထိန္းခ်ဳပ္ထားေသာ္လည္း ၿပိဳင္ဆိုင္မႈမ်ားစြာရင္ဆိုင္ရၿပီး ၂၉၂၅ အထိ အျပည့္အဝျပန္လည္တည္ေထာင္ႏုိင္ျခင္းမရွိခဲ့ေပ။ မ်က္ေမွာက္ေခတ္ ဆဒ္ (Sughd) ျပည္နယ္မွ ေဒသေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားမွာ တာဂ်စ္ဆိုဗီယက္ဆိုရွယ္လစ္သမၼႏိုင္ငံ တည္ေထာင္ ရန္အတြက္ ၁၉၂၉ ခုႏွစ္တြင္ ဥဇဘက္ဆိုဗီယက္ဆိုရွယ္လစ္သမၼတ ႏုိင္ငံမွ လႊဲေျပာင္းရယူခဲ့ ျခင္းျဖစ္၏။ ဆဒ္ျပည္နယ္တြင္ ဥဇဘက္တိုင္းရင္းသားတုိ႕သည္ အေတာ္အတန္အားေကာင္း ေသာလူမ်ဳိးမ်ားျဖစ္သည္။ ၁၉၉၁ ဆိုဗီယက္ျပည္ေထာင္စုၿပိဳကြဲသြားေသာအခါတာဂ်စ္ကစၥတန္ လြတ္လပ္ေရးရခဲ့သည္။ ၁၉၉၂ မွ ၁၉၉၇ အထိျပည္တြင္းအုပ္စုမ်ားႏွင့္ျပည္တြင္းစစ္ျဖစ္ပြားခဲ့ သည္။ လြန္ခဲ့ေသာႏွစ္မ်ားအတြင္းလံုၿခံဳေရးႏွင့္ပတ္သက္၍ ျပႆနာမရွိခဲ့ေသာ္လည္း ဆိုဗီ ယက္မွခြဲထြက္လာခဲ့ေသာႏုိင္ငံမ်ားထဲတြင္အဆင္းရဲဆံုးႏုိင္ငံတစ္ႏုိင္ငံျဖစ္၏။ ေနတိုးအုပ္စုမ်ား အာဖဂန္နစၥတန္ သို႕စတင္ဝင္ေရာက္လာေသာအခ်ိန္မွစ၍ ႏုိင္ငံတကာ၏အာရုံစိုက္ျခင္းကိုခံရ ၿပီး ကာလၾကာရွည္စြာတည္ၿငိမ္မႈရွိခဲ့ၿပီး အလုပ္အကိုင္အခြင့္အလမ္းမ်ားေပၚေပါ္က္လာကာ စီးပြားေရးဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္လာကာ လံုၿခံဳေရးအေထာက္အပံ့မ်ားလည္းရရွိခဲ့သည္။
တာဂ်စ္ကစၥတန္သည္ ကမာၻ႕ကုန္သြယ္ေရးအဖဲြ႕ႀကီးသို႕ဝင္ေရာက္ႏုိင္ရန္ႀကိဳးပမ္းလွ်က္ရွိၿပီး ၿငိမ္းခ်မ္းေရးအတြက္ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္လွ်က္ရွိ၏။
ပထဝီအေနအထား။ ။
တည္ေနရာ။ အာရွအလယ္ပုိင္း။ တရုတ္ႏုိင္ငံအေနာက္ဘက္။
ေျမပံုအ ၫႊန္း။ အာရွ
ဧရိယာ။ ကုန္းေျမ = ၁၄၁ ၁၅၀ sq km
ေရ = ၂ ၅၉၀ sq km
စုစုေပါင္း = ၁၄၃ ၁၀၀ sq km
ထိစပ္နယ္ေျမ။ အာဖဂန္နစၥတန္ ၁၂၀၆ km။ တရုတ္ ၄၁၄ km။ ကာဂ်စၥတန္ ၈၇၀ km။
ဥဇဘက္ကစၥတန္ ၁၁၆၁ km
ကမ္းရိုးတန္း။ မရွိ (ကုန္းတြင္းပိတ္)
ရာသီဥတု။ အလယ္ပိုင္းလတၱီက်ဳ ဥေရာပကုန္းမ ရာသီဥတု။ ပူျပင္းေသာေႏြရာသီ။ သမမွ်တ
ေသာေဆာင္းရာသီ။ ပါးမားေတာင္တြင္ မိုးအတန္အသင့္ေခါင္ၿပီး ဝန္ရုိးစြန္းရာသီ
ဥတု။
ေျမမ်က္ႏွာသြင္ျပင္။ ပါးမားႏွင့္ အယ္ေလးေတာင္မ်ားက ေျမမ်က္ႏွာ၏အေတာ္မ်ားမ်ားကို ယူ
ထားသည္။ ေျမာက္ဘက္တြင္ အေနာက္ဘက္ ဖာဂါနာေတာင္ၾကားႏွင့္
အေနာက္ေတာင္ဘက္တြင္ ကုိဖာနီဟြန္ႏွင့္ ဗက္ခက္ရွ္ ေတာင္ၾကားမ်ား။
မ်က္ႏွာျပင္အျမင့္ျခားနားခ်က္။
အနိမ့္ဆံုးအပိုင္း။ ဆာဒါယာ (ဆာဒါယို) ၃၀၀ m
အျမင့္ဆံုးအပိုင္း။ က်ဴလိုင္ အစၥမြိဳင္လီ ဆိုမိုနီ ၇၄၉၅ m
သဘာဝအရင္းအျမစ္။ ေရးအားလွ်ပ္စစ္။ ေရနံအနည္းငယ္။ ယူေရနီယံ။ ေက်ာက္မီးေသြးညိဳ။
ခဲ။ သြပ္။ ခေနာက္စိမ္း။ အၿဖိဳက္။ ေငြ။ ေရႊ။
လူ႕အရင္းအျမစ္။ ။
လူဦးေရ။ ၇ ၃၄၉ ၁၄၅ ဦးေရ(၂၀၀၉)
လူဦးေရမ်ားျပားမႈ ကမာၻ႕အဆင့္ = ၉၆
လူဦးေရတိုိးႏႈန္း။ ၁.၈၇၈ %
ေမြးဖြားႏႈန္း။ ၂၆.၉/၁၀၀၀ ဦးေရ (၂၀၀၉)
ေသဆံုးႏႈန္း။ ၆.၈၃/၁၀၀၀ ဦးေရ (၂၀၀၉)
ပ်မ္းမွ်အသက္။ က်ား = ၆၂.၂၉ ႏွစ္
မ = ၆၈.၅၂ ႏွစ္
စုစုေပါင္း = ၆၅.၃၃ ႏွစ္ (၂၀၀၉)
လူမ်ဳိး။ တာဂ်စ္စတန္နီ
တိုင္းရင္းသားလူမ်ဳိး။ တာဂ်စ္ ၇၉.၉ %။ ဥဇဘက္ ၁၅.၃ %။ ကာဂ်ဇ္ ၁.၁ %။ အျခား ၂.၆ %
ကိုးကြယ္မႈ။ ဆြန္နီမြတ္စလင္ ၈၅ %။ ရွီးအိုက္မြန္စလင္ ၅ %။ အျခား ၁၀ %
ဘာသာစကား။ တာဂ်စ္ (ရုံးသံုး)။ ရုရွဘာသာစကားကုိ အစိုးရႏွင့္ စီးပြားေရးလုပ္ငန္းမ်ားတြင္
တြင္က်ယ္စြာအသံုးျပဳၾကသည္။
ၿမိဳ႕ေတာ္။ ဒတ္ရွ္ဟန္ဘီ (Dushanbe)
၁၈၆၀ ခုႏွစ္မ်ားႏွင့္ ၁၈၇၀ ခုႏွစ္မ်ားတြင္ ရုရွတုိ႕ကတာဂ်စ္လူမ်ဳိးမ်ားကုိအုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့ သည္။ ၁၉၁၇ ရုရွေတာ္လွန္ေရးၿပီးေနာက္ အာရွအလယ္ပိုင္းတြင္ရုရွတို႕အားနည္းသြားခဲ့သည္။
ေဘာရွီဘစ္တို႕ကထုိေဒသကိုထိန္းခ်ဳပ္ထားေသာ္လည္း ၿပိဳင္ဆိုင္မႈမ်ားစြာရင္ဆိုင္ရၿပီး ၂၉၂၅ အထိ အျပည့္အဝျပန္လည္တည္ေထာင္ႏုိင္ျခင္းမရွိခဲ့ေပ။ မ်က္ေမွာက္ေခတ္ ဆဒ္ (Sughd) ျပည္နယ္မွ ေဒသေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားမွာ တာဂ်စ္ဆိုဗီယက္ဆိုရွယ္လစ္သမၼႏိုင္ငံ တည္ေထာင္ ရန္အတြက္ ၁၉၂၉ ခုႏွစ္တြင္ ဥဇဘက္ဆိုဗီယက္ဆိုရွယ္လစ္သမၼတ ႏုိင္ငံမွ လႊဲေျပာင္းရယူခဲ့ ျခင္းျဖစ္၏။ ဆဒ္ျပည္နယ္တြင္ ဥဇဘက္တိုင္းရင္းသားတုိ႕သည္ အေတာ္အတန္အားေကာင္း ေသာလူမ်ဳိးမ်ားျဖစ္သည္။ ၁၉၉၁ ဆိုဗီယက္ျပည္ေထာင္စုၿပိဳကြဲသြားေသာအခါတာဂ်စ္ကစၥတန္ လြတ္လပ္ေရးရခဲ့သည္။ ၁၉၉၂ မွ ၁၉၉၇ အထိျပည္တြင္းအုပ္စုမ်ားႏွင့္ျပည္တြင္းစစ္ျဖစ္ပြားခဲ့ သည္။ လြန္ခဲ့ေသာႏွစ္မ်ားအတြင္းလံုၿခံဳေရးႏွင့္ပတ္သက္၍ ျပႆနာမရွိခဲ့ေသာ္လည္း ဆိုဗီ ယက္မွခြဲထြက္လာခဲ့ေသာႏုိင္ငံမ်ားထဲတြင္အဆင္းရဲဆံုးႏုိင္ငံတစ္ႏုိင္ငံျဖစ္၏။ ေနတိုးအုပ္စုမ်ား အာဖဂန္နစၥတန္ သို႕စတင္ဝင္ေရာက္လာေသာအခ်ိန္မွစ၍ ႏုိင္ငံတကာ၏အာရုံစိုက္ျခင္းကိုခံရ ၿပီး ကာလၾကာရွည္စြာတည္ၿငိမ္မႈရွိခဲ့ၿပီး အလုပ္အကိုင္အခြင့္အလမ္းမ်ားေပၚေပါ္က္လာကာ စီးပြားေရးဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္လာကာ လံုၿခံဳေရးအေထာက္အပံ့မ်ားလည္းရရွိခဲ့သည္။
တာဂ်စ္ကစၥတန္သည္ ကမာၻ႕ကုန္သြယ္ေရးအဖဲြ႕ႀကီးသို႕ဝင္ေရာက္ႏုိင္ရန္ႀကိဳးပမ္းလွ်က္ရွိၿပီး ၿငိမ္းခ်မ္းေရးအတြက္ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္လွ်က္ရွိ၏။
ပထဝီအေနအထား။ ။
တည္ေနရာ။ အာရွအလယ္ပုိင္း။ တရုတ္ႏုိင္ငံအေနာက္ဘက္။
ေျမပံုအ ၫႊန္း။ အာရွ
ဧရိယာ။ ကုန္းေျမ = ၁၄၁ ၁၅၀ sq km
ေရ = ၂ ၅၉၀ sq km
စုစုေပါင္း = ၁၄၃ ၁၀၀ sq km
ထိစပ္နယ္ေျမ။ အာဖဂန္နစၥတန္ ၁၂၀၆ km။ တရုတ္ ၄၁၄ km။ ကာဂ်စၥတန္ ၈၇၀ km။
ဥဇဘက္ကစၥတန္ ၁၁၆၁ km
ကမ္းရိုးတန္း။ မရွိ (ကုန္းတြင္းပိတ္)
ရာသီဥတု။ အလယ္ပိုင္းလတၱီက်ဳ ဥေရာပကုန္းမ ရာသီဥတု။ ပူျပင္းေသာေႏြရာသီ။ သမမွ်တ
ေသာေဆာင္းရာသီ။ ပါးမားေတာင္တြင္ မိုးအတန္အသင့္ေခါင္ၿပီး ဝန္ရုိးစြန္းရာသီ
ဥတု။
ေျမမ်က္ႏွာသြင္ျပင္။ ပါးမားႏွင့္ အယ္ေလးေတာင္မ်ားက ေျမမ်က္ႏွာ၏အေတာ္မ်ားမ်ားကို ယူ
ထားသည္။ ေျမာက္ဘက္တြင္ အေနာက္ဘက္ ဖာဂါနာေတာင္ၾကားႏွင့္
အေနာက္ေတာင္ဘက္တြင္ ကုိဖာနီဟြန္ႏွင့္ ဗက္ခက္ရွ္ ေတာင္ၾကားမ်ား။
မ်က္ႏွာျပင္အျမင့္ျခားနားခ်က္။
အနိမ့္ဆံုးအပိုင္း။ ဆာဒါယာ (ဆာဒါယို) ၃၀၀ m
အျမင့္ဆံုးအပိုင္း။ က်ဴလိုင္ အစၥမြိဳင္လီ ဆိုမိုနီ ၇၄၉၅ m
သဘာဝအရင္းအျမစ္။ ေရးအားလွ်ပ္စစ္။ ေရနံအနည္းငယ္။ ယူေရနီယံ။ ေက်ာက္မီးေသြးညိဳ။
ခဲ။ သြပ္။ ခေနာက္စိမ္း။ အၿဖိဳက္။ ေငြ။ ေရႊ။
လူ႕အရင္းအျမစ္။ ။
လူဦးေရ။ ၇ ၃၄၉ ၁၄၅ ဦးေရ(၂၀၀၉)
လူဦးေရမ်ားျပားမႈ ကမာၻ႕အဆင့္ = ၉၆
လူဦးေရတိုိးႏႈန္း။ ၁.၈၇၈ %
ေမြးဖြားႏႈန္း။ ၂၆.၉/၁၀၀၀ ဦးေရ (၂၀၀၉)
ေသဆံုးႏႈန္း။ ၆.၈၃/၁၀၀၀ ဦးေရ (၂၀၀၉)
ပ်မ္းမွ်အသက္။ က်ား = ၆၂.၂၉ ႏွစ္
မ = ၆၈.၅၂ ႏွစ္
စုစုေပါင္း = ၆၅.၃၃ ႏွစ္ (၂၀၀၉)
လူမ်ဳိး။ တာဂ်စ္စတန္နီ
တိုင္းရင္းသားလူမ်ဳိး။ တာဂ်စ္ ၇၉.၉ %။ ဥဇဘက္ ၁၅.၃ %။ ကာဂ်ဇ္ ၁.၁ %။ အျခား ၂.၆ %
ကိုးကြယ္မႈ။ ဆြန္နီမြတ္စလင္ ၈၅ %။ ရွီးအိုက္မြန္စလင္ ၅ %။ အျခား ၁၀ %
ဘာသာစကား။ တာဂ်စ္ (ရုံးသံုး)။ ရုရွဘာသာစကားကုိ အစိုးရႏွင့္ စီးပြားေရးလုပ္ငန္းမ်ားတြင္
တြင္က်ယ္စြာအသံုးျပဳၾကသည္။
ၿမိဳ႕ေတာ္။ ဒတ္ရွ္ဟန္ဘီ (Dushanbe)
0 comments:
Post a Comment