ေနာက္ခံသမိုင္းအက်ဥ္း။ ။
ယူဂႏၶာရွိမတူညီေသာနိုင္ငံေရးစံနစ္၊ မတူညီေသာ ယဥ္ေက်းမႈမ်ားရွိေသာ တိုင္းရင္းသားအမ်ဳိးမ်ဳိးတို႕ကိုစု စည္း၍ ၿဗိတိသွ်တို႕က ကိုလိုနီနယ္ေျမဖဲြ႕စည္းခဲ့သည္။ ၁၉၆၂ တြင္လြတ္လပ္ေရးရေသာအခါ အဆိုပါ ကဲြျပားျခား နားမႈမ်ားေၾကာင့္ နုိင္ငံေရးအဖဲြ႕အစည္းတစ္ရပ္တည္ေထာင္ရာတြင္ အတားအဆီးျဖစ္လာခဲ့သည္။ အာဏာရွင္ အိုက္ဒီေအမင္ (Ide Amen) လက္ထက္တြင္ ဆန္႕က်င္သူ ၃၀၀ ၀၀၀ ခန္႕အသတ္ခံခဲ့ရသည္။ မီလ္တြန္ အိုဘီတီ (Milton Obete 1980-85) လက္ထက္တြင္ ျပည္တြင္းစစ္ေပၚေပါက္ၿပီး လူူ႕အခြင့္အေရးခ်ဳိးေဖာက္မႈမ်ားစြာ ျဖစ္ပြားခဲ့၍ ေနာက္ထပ္လူ ၁၀၀ ၀၀၀ ခန္႕ ထပ္မံေသဆံုးခဲ့ျပန္သည္။ ၁၉၈၆ ခုႏွစ္မွစ၍ ယိုဝီရီ မူဆီဗီနီ(Yoweri Museveni) အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့ ရာ နိုင္ငံတည္ၿငိမ္မႈႏွင့္ စီးပြားေရးဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မႈရွိလာခဲ့သည္။ ၁၉၉၀ခုႏွစ္မ်ားတြင္သမၼတ ေရြးေကာက္ပဲြႏွင့္ လႊတ္ေတာ္ေရြးေကာက္ပဲြမ်ား မက်င္းပရန္ ေၾကျငာခ်က္ထုတ္ခဲ့သည္။ ၂၀၀၉ ဇန္နဝါရီလတြင္ ၂၀၀၉ ဇန္နဝါရီလတြင္ ကုလသမဂၢလံုၿခဳံေရးေကာင္စီတြင္ ၂၀၀၉-၁၀ အတြက္ယာယီအဖဲြ႕ဝင္နိုင္ငံအျဖစ္ပါဝင္ခဲ့ သည္။
ပထဝီအေနအထား။ ။
တည္ေနရာ။ အာဖရိကတိုက္ အေရွ႕ပိုင္း။ ကင္ညာနိုင္ငံ၏ အေနာက္ဘက္။
ေျမပံုအၫႊန္း။ အာဖရိက။
ဧရိယာ။ ကုန္းေျမ = ၁၉၇ ၁၀၀ sq km
ေရ = ၄၃ ၉၃၈ sq km
စုစုေပါင္း = ၂၄၁ ၀၃၈ sq km
ထိစပ္နယ္ေျမ။ ကြန္ဂိုဒီမိုကရက္တစ္သမၼတနိုင္ငံ ၇၆၅ km။ ကင္ညာ ၉၃၃ km။ ရဝမ္ဒါ ၁၆၉ km။
ဆူဒန္ ၄၃၅ km။ တန္ဇန္းနီးယား ၃၉၆ km
ရာသီဥတု။ အပူပိုင္းေဒသရာသီဥတု။ မိုးရြာသြန္းေလ့ရွိေသာေျခာက္ေသြ႕ရာသီ ႏွစ္ခု (ဒီဇင္ဘာလမွ ေဖေဖၚဝါရီ။
ဇြန္လမွ ၾသဂုတ္)
ေျမမ်က္ႏွာသြင္ျပင္။ အမ်ားအားျဖင့္ ကုန္းျမင့္လြင္ျပင္ျဖစ္ျပီး ေတာင္ေစာင္းမ်ားရွိ။
မ်က္ႏွာျပင္အျမင့္ျခားနားခ်က္။
အနိမ့္ဆံုးအပို္င္း။ အဲလ္ဘတ္ ေရကန္ ၆၂၁ m
အျမင့္ဆံုးအပိုင္း။ စတန္ေလ ေတာင္ရွိ မာဂီရီတာေတာင္ထိပ္ ၅၁၁၀ m
သဘာဝအရင္းအျမစ္။ ေၾကးနီ။ ကိုေဘာ့။ ေရအားလွ်ပ္စစ္။ ထံုးေက်ာက္။ ဆား။ စုိက္ပ်ဳိးေျမ။ ေရႊ
လူ႕အရင္းအျမစ္။ ။
လူဦးေရ။ ၃၂ ၃၆၉ ၅၅၈ ဦးေရ
လူဦးေရမ်ားျပားမႈ ကမာၻ႕အဆင့္။ ၂၄
လူဦးေရတိုးနႈန္း။ ၂.၆၉၂ % (၂၀၀၉)
ေမြးဖြားနႈန္း။ ၄၇.၈၄/၁၀၀၀ ဦးေရ (၂၀၀၉)
ေသဆံုးနႈန္း။ ၁၂.၀၉/၁၀၀၀ ဦးေရ (၂၀၀၉)
ပ်မ္းမွ်အသက္။ က်ား = ၅၁.၆၆ ႏွစ္
မ = ၅၃.၈၁ ႏွစ္
စုစုေပါင္း = ၅၂.၇၂ ႏွစ္ (၂၀၀၉)
လူမ်ဳိး။ ယူူဂႏၶာ
တိုင္းရင္းသားလူမ်ဳိး။ ဘာဂႏၶာ ၁၆.၉ %။ ဘန္ယာကိုးလ္ ၉.၅ %။ ဘာဆုိဂါ ၈.၄ %။ အစ္တီဆို ၆.၄ %။
လန္ဂ်ီ ၆.၁ %။ အာခိုလီ ၄.၇ %။ ဘာဂီဆူ ၄.၆ %။ လဂ္ဘာရာ ၄.၂ %။ ဘန္ညိဳရို ၂.၇ %
အျခား ၂၉.၆ %
ကိုးကြယ္မႈ။ ရိုမန္ကက္သိုလစ္ ၄၁.၉ %။ ပရိုတက္စတင့္ ၄၂ %
ဘာသာစကား။ အဂၤလိပ္ (ရုံးသံုး)။ ဂႏၶာ သို႕မဟုတ္ လဂၢႏၶာ။ အျခား နိုင္ဂ်ာ-ကြန္ဂို ဘာသာစကားမ်ား။
နိုင္လို-ဆာဟာရန္ ဘာသာစကားမ်ား။ ဆြာဟီလီ။ အာရပ္
ၿမိဳ႕ေတာ္။ ကမ္ပါလာ (Kampala)
ယူဂႏၶာရွိမတူညီေသာနိုင္ငံေရးစံနစ္၊ မတူညီေသာ ယဥ္ေက်းမႈမ်ားရွိေသာ တိုင္းရင္းသားအမ်ဳိးမ်ဳိးတို႕ကိုစု စည္း၍ ၿဗိတိသွ်တို႕က ကိုလိုနီနယ္ေျမဖဲြ႕စည္းခဲ့သည္။ ၁၉၆၂ တြင္လြတ္လပ္ေရးရေသာအခါ အဆိုပါ ကဲြျပားျခား နားမႈမ်ားေၾကာင့္ နုိင္ငံေရးအဖဲြ႕အစည္းတစ္ရပ္တည္ေထာင္ရာတြင္ အတားအဆီးျဖစ္လာခဲ့သည္။ အာဏာရွင္ အိုက္ဒီေအမင္ (Ide Amen) လက္ထက္တြင္ ဆန္႕က်င္သူ ၃၀၀ ၀၀၀ ခန္႕အသတ္ခံခဲ့ရသည္။ မီလ္တြန္ အိုဘီတီ (Milton Obete 1980-85) လက္ထက္တြင္ ျပည္တြင္းစစ္ေပၚေပါက္ၿပီး လူူ႕အခြင့္အေရးခ်ဳိးေဖာက္မႈမ်ားစြာ ျဖစ္ပြားခဲ့၍ ေနာက္ထပ္လူ ၁၀၀ ၀၀၀ ခန္႕ ထပ္မံေသဆံုးခဲ့ျပန္သည္။ ၁၉၈၆ ခုႏွစ္မွစ၍ ယိုဝီရီ မူဆီဗီနီ(Yoweri Museveni) အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့ ရာ နိုင္ငံတည္ၿငိမ္မႈႏွင့္ စီးပြားေရးဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မႈရွိလာခဲ့သည္။ ၁၉၉၀ခုႏွစ္မ်ားတြင္သမၼတ ေရြးေကာက္ပဲြႏွင့္ လႊတ္ေတာ္ေရြးေကာက္ပဲြမ်ား မက်င္းပရန္ ေၾကျငာခ်က္ထုတ္ခဲ့သည္။ ၂၀၀၉ ဇန္နဝါရီလတြင္ ၂၀၀၉ ဇန္နဝါရီလတြင္ ကုလသမဂၢလံုၿခဳံေရးေကာင္စီတြင္ ၂၀၀၉-၁၀ အတြက္ယာယီအဖဲြ႕ဝင္နိုင္ငံအျဖစ္ပါဝင္ခဲ့ သည္။
ပထဝီအေနအထား။ ။
တည္ေနရာ။ အာဖရိကတိုက္ အေရွ႕ပိုင္း။ ကင္ညာနိုင္ငံ၏ အေနာက္ဘက္။
ေျမပံုအၫႊန္း။ အာဖရိက။
ဧရိယာ။ ကုန္းေျမ = ၁၉၇ ၁၀၀ sq km
ေရ = ၄၃ ၉၃၈ sq km
စုစုေပါင္း = ၂၄၁ ၀၃၈ sq km
ထိစပ္နယ္ေျမ။ ကြန္ဂိုဒီမိုကရက္တစ္သမၼတနိုင္ငံ ၇၆၅ km။ ကင္ညာ ၉၃၃ km။ ရဝမ္ဒါ ၁၆၉ km။
ဆူဒန္ ၄၃၅ km။ တန္ဇန္းနီးယား ၃၉၆ km
ရာသီဥတု။ အပူပိုင္းေဒသရာသီဥတု။ မိုးရြာသြန္းေလ့ရွိေသာေျခာက္ေသြ႕ရာသီ ႏွစ္ခု (ဒီဇင္ဘာလမွ ေဖေဖၚဝါရီ။
ဇြန္လမွ ၾသဂုတ္)
ေျမမ်က္ႏွာသြင္ျပင္။ အမ်ားအားျဖင့္ ကုန္းျမင့္လြင္ျပင္ျဖစ္ျပီး ေတာင္ေစာင္းမ်ားရွိ။
မ်က္ႏွာျပင္အျမင့္ျခားနားခ်က္။
အနိမ့္ဆံုးအပို္င္း။ အဲလ္ဘတ္ ေရကန္ ၆၂၁ m
အျမင့္ဆံုးအပိုင္း။ စတန္ေလ ေတာင္ရွိ မာဂီရီတာေတာင္ထိပ္ ၅၁၁၀ m
သဘာဝအရင္းအျမစ္။ ေၾကးနီ။ ကိုေဘာ့။ ေရအားလွ်ပ္စစ္။ ထံုးေက်ာက္။ ဆား။ စုိက္ပ်ဳိးေျမ။ ေရႊ
လူ႕အရင္းအျမစ္။ ။
လူဦးေရ။ ၃၂ ၃၆၉ ၅၅၈ ဦးေရ
လူဦးေရမ်ားျပားမႈ ကမာၻ႕အဆင့္။ ၂၄
လူဦးေရတိုးနႈန္း။ ၂.၆၉၂ % (၂၀၀၉)
ေမြးဖြားနႈန္း။ ၄၇.၈၄/၁၀၀၀ ဦးေရ (၂၀၀၉)
ေသဆံုးနႈန္း။ ၁၂.၀၉/၁၀၀၀ ဦးေရ (၂၀၀၉)
ပ်မ္းမွ်အသက္။ က်ား = ၅၁.၆၆ ႏွစ္
မ = ၅၃.၈၁ ႏွစ္
စုစုေပါင္း = ၅၂.၇၂ ႏွစ္ (၂၀၀၉)
လူမ်ဳိး။ ယူူဂႏၶာ
တိုင္းရင္းသားလူမ်ဳိး။ ဘာဂႏၶာ ၁၆.၉ %။ ဘန္ယာကိုးလ္ ၉.၅ %။ ဘာဆုိဂါ ၈.၄ %။ အစ္တီဆို ၆.၄ %။
လန္ဂ်ီ ၆.၁ %။ အာခိုလီ ၄.၇ %။ ဘာဂီဆူ ၄.၆ %။ လဂ္ဘာရာ ၄.၂ %။ ဘန္ညိဳရို ၂.၇ %
အျခား ၂၉.၆ %
ကိုးကြယ္မႈ။ ရိုမန္ကက္သိုလစ္ ၄၁.၉ %။ ပရိုတက္စတင့္ ၄၂ %
ဘာသာစကား။ အဂၤလိပ္ (ရုံးသံုး)။ ဂႏၶာ သို႕မဟုတ္ လဂၢႏၶာ။ အျခား နိုင္ဂ်ာ-ကြန္ဂို ဘာသာစကားမ်ား။
နိုင္လို-ဆာဟာရန္ ဘာသာစကားမ်ား။ ဆြာဟီလီ။ အာရပ္
ၿမိဳ႕ေတာ္။ ကမ္ပါလာ (Kampala)
0 comments:
Post a Comment